Wyobraź sobie, że oddajesz samochód do mechanika, zlecasz skrócenie włosów albo prosisz fachowca o naprawę komputera. W języku angielskim konstrukcja have something done pozwala jasno powiedzieć, że daną czynność wykonał ktoś inny na nasze zlecenie. Pokażę, jak budować takie zdania, jak odmieniać je przez czasy, czym różnią się od podobnych konstrukcji i jak uniknąć typowych błędów.
Najważniejsze zasady w kilku prostych punktach
- Znaczenie: ktoś inny wykonuje czynność dla podmiotu zdania.
- Szyk: have + rzeczownik lub zaimek + imiesłów bierny.
- Przykład: I had my car repaired oznacza „Naprawiono mi samochód”.
- Czasy: odmienia się głównie czasownik have, a nie końcowe done.
- Różnica: have something done nie oznacza tego samego co have someone do something.
Co oznacza konstrukcja have something done
To tak zwana konstrukcja sprawcza, po angielsku causative. Używamy jej wtedy, gdy podmiot nie wykonuje czynności własnymi rękami, lecz organizuje ją, zleca albo doprowadza do jej wykonania.
Zdanie I repaired my car oznacza, że samodzielnie naprawiłem samochód. Natomiast I had my car repaired informuje, że samochód naprawił ktoś inny, na przykład mechanik. W polskim często tłumaczymy to jako „oddałem samochód do naprawy” albo „naprawiono mi samochód”.
Najważniejszy schemat wygląda tak:
have + osoba lub rzecz + past participle
- She has her hair cut every month. - Co miesiąc strzyże włosy u fryzjera.
- We had the kitchen painted. - Zleciliśmy pomalowanie kuchni.
- They will have the documents translated. - Zlecą tłumaczenie dokumentów.
Końcowa forma, czyli past participle, to imiesłów bierny. Dla czasowników regularnych zwykle kończy się na -ed, ale przy nieregularnych trzeba znać trzecią formę, na przykład checked, repaired, cut albo built.
Jak budować zdania w have something done
W tej konstrukcji zmieniamy czasownik have, natomiast forma opisująca wykonaną czynność pozostaje imiesłowem biernym. To właśnie tutaj osoby uczące się angielskiego najczęściej próbują odmieniać oba czasowniki naraz.
| Czas | Schemat | Przykład |
|---|---|---|
| Present Simple | have/has + object + past participle | He has his car serviced regularly. |
| Past Simple | had + object + past participle | She had her phone repaired. |
| Future Simple | will have + object + past participle | We will have the roof checked. |
| Present Perfect | have/has had + object + past participle | I have had my eyes tested. |
| Present Continuous | am/is/are having + object + past participle | They are having the office renovated. |
W zdaniu I have had my laptop repaired pierwszy czasownik pomaga zbudować czas Present Perfect, drugi wskazuje na samą konstrukcję sprawczą. Brzmi to na początku nietypowo, ale have had jest całkowicie poprawnym połączeniem.
Przeczenia i pytania
Przeczenia i pytania tworzymy tak samo jak w zwykłych zdaniach z czasownikiem have w danym czasie. W Present Simple używamy do lub does, a w przeszłości did.
- I don’t have my clothes cleaned here. - Nie oddaję tutaj ubrań do czyszczenia.
- Did you have your passport renewed? - Czy odnowiłeś paszport?
- She hasn’t had her eyes tested yet. - Nie zbadała jeszcze wzroku.
W pytaniu Did you have your car fixed? słowo have pozostaje w formie podstawowej, ponieważ czas przeszły przejął operator did. To drobny szczegół, ale bardzo często decyduje o poprawności całego zdania.
Have something done czy samodzielne wykonanie czynności
Najprostszy sposób na zrozumienie różnicy to porównanie dwóch zdań. I cleaned the windows znaczy „Umyłem okna”, natomiast I had the windows cleaned sugeruje, że zrobiła to inna osoba, prawdopodobnie firma sprzątająca.
| Zdanie | Znaczenie |
|---|---|
| I cut my hair. | Sam obciąłem sobie włosy. |
| I had my hair cut. | Ktoś obciął mi włosy, na przykład fryzjer. |
| I had the mechanic check my car. | Zleciłem mechanikowi sprawdzenie samochodu. |
Różnica jest szczególnie ważna przy usługach. Mówimy She had her nails done, gdy paznokcie zrobiła kosmetyczka, a nie sama osoba mówiąca. Podobnie We had a lot of work done before the opening oznacza, że przed otwarciem wykonano wiele prac. Przy okazji przydatne są zasady „a lot of”, ponieważ ten określnik często pojawia się w codziennych zdaniach o pracy, obowiązkach i usługach.
Have someone do something
Nie należy mylić dwóch podobnych schematów:
- have something done - zlecić wykonanie czegoś, z naciskiem na rzecz lub rezultat,
- have someone do something - polecić konkretnej osobie wykonanie czynności.
Porównaj:
- I had my room painted. - Zleciłem pomalowanie pokoju.
- I had Tom paint my room. - Poprosiłem lub poleciłem Tomowi, żeby pomalował mój pokój.
Po osobie używamy czasownika w formie podstawowej bez to. Jeśli chcemy podkreślić nakłanianie kogoś do działania, możemy użyć także konstrukcji get someone to do something, na przykład She got her brother to carry the boxes.
Have czy get w konstrukcji sprawczej
Forma get something done ma bardzo podobne znaczenie. W praktyce get częściej pojawia się w swobodnej, codziennej rozmowie, a have brzmi nieco bardziej neutralnie. Nie jest to jednak sztywna reguła, której trzeba pilnować w każdej sytuacji.
- I’m going to have my bike repaired. - Zamierzam oddać rower do naprawy.
- I’m going to get my bike repaired. - Zamierzam załatwić naprawę roweru.
Get może sugerować większy wysiłek albo doprowadzenie do rezultatu. Gdy mówię I finally got the printer fixed, często mam na myśli, że po kilku próbach wreszcie udało mi się doprowadzić do naprawy drukarki.
Warto też pamiętać o innym znaczeniu, które nie dotyczy zamówionej usługi. Zdanie He had his wallet stolen oznacza, że skradziono mu portfel. Konstrukcja nadal ma ten sam układ, ale opisuje nieprzyjemne zdarzenie, a nie świadome zlecenie.
Typowe błędy i szybki sposób na ich poprawę
Użycie złej formy czasownika
Błędne zdanie I had my car repair powinno brzmieć I had my car repaired. Po rzeczowniku potrzebujemy formy, która pokazuje, że samochód został naprawiony, dlatego używamy past participle.
Mylenie have z have to
W konstrukcji sprawczej have oznacza zorganizowanie czynności. Have to wyraża natomiast obowiązek, więc I have my car repaired i I have to repair my car znaczą coś zupełnie innego. Przy utrwalaniu tej różnicy pomocne może być opracowanie dotyczące użycia Can, must i have to.
Zakładanie, że zawsze chodzi o usługę
Najczęściej mówimy o fryzjerze, mechaniku, lekarzu czy tłumaczu, ale konstrukcja może też opisywać zdarzenie, którego nie planowaliśmy. She had her bag stolen nie znaczy, że zleciła kradzież torby. Oznacza, że stała się ofiarą takiego zdarzenia.
Przeczytaj również: Konstrukcje modalne - teraźniejszość czy przeszłość?
Pomijanie znaczenia kontekstu
Zdanie I had my homework done może być dwuznaczne. W zależności od sytuacji oznacza, że ktoś odrobił za mnie pracę domową albo że miałem ją już odrobioną. Gdy zależy mi na jasności, dopowiadam wykonawcę, na przykład I had my homework done by a tutor.
Jak zapamiętać tę konstrukcję bez mechanicznego wkuwania
Najłatwiej ćwiczyć ją na sytuacjach, które naprawdę pojawiają się w życiu. Wybierz rzecz, usługę i czas, a potem zbuduj zdanie według jednego schematu.
- Wybierz rzecz, na przykład my car, my hair albo the documents.
- Dodaj właściwą formę have, zależnie od czasu.
- Na końcu użyj imiesłowu biernego, na przykład washed, cut, translated lub repaired.
Przykładowa seria może wyglądać tak: I have my car washed every Saturday, I had my car washed yesterday, I will have my car washed tomorrow. Taki zestaw pokazuje zmianę czasu bez zmieniania podstawowego sensu zdania.
Moja praktyczna rada jest prosta. Najpierw ćwicz przykłady związane z usługami, bo łatwo zobaczyć w nich rolę innej osoby, a dopiero później przechodź do zdań o nieplanowanych zdarzeniach. Dzięki temu forma nie miesza się z dodatkowym znaczeniem.
Jedna reguła, która porządkuje cały temat
Gdy chcesz powiedzieć, że ktoś wykonał coś za ciebie albo na twoje zlecenie, pomyśl o schemacie have + rzecz + past participle. Odmień tylko have, zostaw właściwą formę imiesłowu i sprawdź, czy z kontekstu jasno wynika, kto wykonał czynność.
Jeśli zapamiętasz różnicę między I repaired my bike a I had my bike repaired, zrozumiesz sedno całej konstrukcji. Reszta to już głównie ćwiczenie czasów, pytań i przeczeń, najlepiej na przykładach bliskich codziennym sytuacjom.
