Gdy w ćwiczeniu trzeba wpisać właściwą formę go, went, gone albo write, wrote, written, problem zwykle nie polega na samej pamięci. Trzeba jeszcze wiedzieć, kiedy użyć trzeciej formy, czym różni się ona od formy Past Simple i jakie konstrukcje gramatyczne jej wymagają. Poniżej pokazuję to na konkretnych przykładach, tabelach i typowych błędach.
Trzecia forma pomaga budować najważniejsze konstrukcje gramatyczne
- Past participle to trzecia forma czasownika, zapisywana w tabelach jako V3.
- W czasownikach regularnych najczęściej wygląda tak samo jak forma Past Simple, na przykład worked - worked.
- Czasowniki nieregularne trzeba zapamiętać, na przykład go - went - gone.
- V3 występuje przede wszystkim po have, has, had oraz w stronie biernej po formach czasownika be.
- Ta sama forma może działać także jak przymiotnik, na przykład tired, broken lub interested.
Czym jest trzecia forma czasownika
W angielskich tabelach czasowników spotykamy zwykle trzy podstawowe kolumny. Pierwsza zawiera bezokolicznik, druga formę Past Simple, a trzecia właśnie past participle, czyli imiesłów używany w określonych konstrukcjach gramatycznych.
| Forma | Nazwa | Przykład | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| V1 | forma podstawowa | go | Present Simple, bezokolicznik, czasowniki modalne |
| V2 | Past Simple | went | proste czynności zakończone w przeszłości |
| V3 | Past Participle | gone | czasy Perfect, strona bierna, funkcja przymiotnikowa |
Sama trzecia forma nie tworzy osobnego czasu. Nie wystarczy powiedzieć I gone. Potrzebny jest odpowiedni czasownik pomocniczy, na przykład have w Present Perfect albo be w stronie biernej. To właśnie obecność tego elementu pokazuje, jaką funkcję pełni V3 w zdaniu.
Najłatwiej zapamiętać ją jako formę, która często mówi o zakończonym działaniu albo o osobie czy rzeczy, na którą działanie wpłynęło. Nie jest to jednak sztywna reguła tłumaczeniowa. Znaczenie zawsze wynika z całej konstrukcji.
Jak odróżnić V2 od V3 w tabeli
W przypadku czasowników regularnych druga i trzecia forma są identyczne. Czasownik work ma postać worked - worked, a open przyjmuje formę opened - opened. Różnicę widać dopiero po konstrukcji, w której dana forma występuje.
| Bezokolicznik | Past Simple | Past Participle | Przykładowe zdania |
|---|---|---|---|
| play | played | played |
We played yesterday. We have played this game before. |
| study | studied | studied |
She studied last night. She has studied English for years. |
| stop | stopped | stopped |
The bus stopped. The bus has stopped. |
| go | went | gone |
He went home. He has gone home. |
W zdaniu She studied yesterday używamy V2, ponieważ pojawia się konkretny, zakończony moment w przeszłości. W zdaniu She has studied English for years mamy has + V3, czyli Present Perfect, który łączy przeszłe doświadczenie lub czynność z teraźniejszością.
Przy czasownikach regularnych trzeba też uważać na pisownię. Po spółgłosce i samogłosce y zwykle zmieniamy y na i, jak w study - studied. W krótkich czasownikach zakończonych układem samogłoska plus spółgłoska często podwajamy ostatnią spółgłoskę, jak w stop - stopped.
Gdzie używa się past participle
Czasy Perfect
Najczęstsze zastosowanie to czasy Perfect. Schemat Present Perfect wygląda tak: have lub has + V3. Przykład I have seen this film oznacza, że widziałem ten film, a informacja jest istotna teraz, na przykład podczas rozmowy o jego treści.
| Konstrukcja | Schemat | Przykład |
|---|---|---|
| Present Perfect | have/has + V3 | She has written an email. |
| Past Perfect | had + V3 | They had left before noon. |
| Future Perfect | will have + V3 | We will have finished by Friday. |
| Perfect po czasowniku modalnym | modal + have + V3 | You should have called me. |
W Past Perfect forma had + V3 pokazuje, że jedna czynność wydarzyła się wcześniej niż inna czynność w przeszłości. W zdaniu When I arrived, they had eaten dinner kolacja była już zjedzona przed moim przybyciem.
Strona bierna
W stronie biernej używamy formy czasownika be + V3. Zamiast skupiać się na wykonawcy, pokazujemy osobę lub rzecz, której dotyczy działanie. The letter was sent yesterday oznacza, że list został wysłany, ale wykonawca nie jest najważniejszy albo nie został podany.
- The room is cleaned every morning. oznacza, że pokój jest sprzątany każdego ranka.
- The bridge was built in 1998. informuje, że most zbudowano w 1998 roku.
- The documents have been signed. wskazuje, że dokumenty zostały już podpisane.
- The results will be announced tomorrow. mówi o wynikach, które zostaną ogłoszone jutro.
W zdaniu have been signed pojawiają się dwie formy imiesłowowe. Been jest trzecią formą czasownika be, a signed trzecią formą głównego czasownika. To połączenie tworzy stronę bierną w czasie Present Perfect.
Funkcja przymiotnikowa
Past participle może opisywać stan, podobnie jak przymiotnik. Wyrażenia a broken window, a closed door i an injured player opisują kolejno stłuczone okno, zamknięte drzwi i kontuzjowanego zawodnika.
Szczególnie ważna jest para interested i interesting. I am interested in history oznacza, że interesuję się historią, natomiast History is interesting mówi, że historia jest interesująca. Końcówka -ed często opisuje odczucia osoby, a -ing cechę rzeczy lub sytuacji.
Najważniejsze czasowniki nieregularne do opanowania
Czasowników nieregularnych nie tworzymy przez proste dodanie końcówki -ed. Ich formy trzeba zapamiętać, ale nie radzę uczyć się całej tabeli bez kontekstu. Znacznie lepiej zacząć od tych, które regularnie pojawiają się w rozmowach, filmach i zadaniach szkolnych.
| V1 | V2 | V3 | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| be | was/were | been | być |
| go | went | gone | iść, jechać |
| do | did | done | robić |
| see | saw | seen | widzieć |
| take | took | taken | brać |
| write | wrote | written | pisać |
| eat | ate | eaten | jeść |
| speak | spoke | spoken | mówić |
| break | broke | broken | łamać |
| choose | chose | chosen | wybierać |
| know | knew | known | wiedzieć, znać |
| give | gave | given | dawać |
| make | made | made | robić, tworzyć |
| have | had | had | mieć |
| find | found | found | znajdować |
Niektóre czasowniki mają trzy różne formy, jak write - wrote - written. Inne pozostają takie same w drugiej i trzeciej kolumnie, na przykład make - made - made. Są też czasowniki, których wszystkie trzy formy wyglądają identycznie, jak cut - cut - cut.
Dobrym sposobem nauki jest tworzenie krótkich trójek zdań. I see my teacher every day. I saw her yesterday. I have seen her today. Taki zestaw pokazuje nie tylko wymowę i pisownię, ale również różnicę między V1, V2 i V3 w praktyce.
Błędy, które najczęściej utrudniają naukę
Używanie V2 po have
Zdanie I have went home jest niepoprawne, ponieważ po have potrzebujemy trzeciej formy. Poprawna wersja brzmi I have gone home. Forma went może wystąpić samodzielnie w Past Simple, jak w zdaniu I went home yesterday.
Pomijanie czasownika pomocniczego
Nie można powiedzieć She finished her homework i uznać, że sama forma finished tworzy Present Perfect. To zdanie jest poprawnym Past Simple. Jeśli chcemy użyć Present Perfect, potrzebujemy konstrukcji She has finished her homework.
Mylenie strony czynnej z bierną
Porównaj The chef cooked the meal i The meal was cooked by the chef. W pierwszym zdaniu podmiot wykonuje czynność, a w drugim najważniejszy jest posiłek, który został przygotowany. W obu zdaniach pojawia się czasownik cook, ale tylko druga konstrukcja wykorzystuje stronę bierną.
Przeczytaj również: Present Simple czy Present Continuous - Jak przestać je mylić?
Traktowanie każdej formy z -ed jako V3
Końcówka -ed często oznacza trzecią formę, ale nie zawsze rozstrzyga o funkcji słowa. W zdaniu She has worked mamy V3 po has, natomiast w She worked yesterday ta sama postać pełni funkcję Past Simple. O zastosowaniu decyduje konstrukcja, a nie sam wygląd czasownika.
Jak uczyć się trzeciej formy bez bezmyślnego wkuwania
Największą różnicę robi regularny kontakt z całymi zdaniami. Ja proponuję uczyć się od razu zestawu czasownik, trzy formy i jedno zdanie, zamiast zapisywać długą listę pozbawioną kontekstu.
- Wybierz dziennie 5 nowych czasowników.
- Zapisz ich trzy formy wraz z polskim znaczeniem.
- Ułóż jedno zdanie w Past Simple i jedno z have lub has.
- Powtórz materiał po jednym dniu, tygodniu i miesiącu.
- Sprawdzaj czasowniki także podczas czytania i słuchania, nie tylko w tabeli.
Przydatne jest grupowanie podobnych form, na przykład sing - sang - sung, drink - drank - drunk i swim - swam - swum. Nie wszystkie czasowniki tworzą jednak idealne grupy, dlatego podobieństwo powinno pomagać w zapamiętywaniu, a nie zastępować sprawdzanie.
Podczas nauki zwracam też uwagę na wymowę. Read - read - read zapisuje się tak samo, ale pierwszą formę wymawiamy jak /riːd/, a dwie pozostałe jak /red/. To dobry przykład pokazujący, że sama znajomość pisowni nie zawsze wystarcza do poprawnego używania czasownika.
Od tabeli do poprawnego zdania
Trzecia forma jest potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy pojawia się konstrukcja Perfect, strona bierna albo opis stanu. Najkrótsza praktyczna zasada brzmi have, has lub had łączy się z V3, a po formie be V3 często tworzy stronę bierną.
Nie próbuję zapamiętywać wszystkich czasowników naraz. Znacznie lepsze efekty daje opanowanie najczęstszych form i ćwiczenie ich w zdaniach, bo wtedy łatwiej rozpoznać, czy potrzebne jest went, czy gone, wrote, czy written.
Kiedy zaczniesz patrzeć na czasownik razem z jego otoczeniem, trzecia kolumna przestaje być zagadką do wykucia. Staje się praktycznym narzędziem do mówienia o doświadczeniach, zakończonych działaniach, skutkach i czynnościach wykonywanych na rzeczach lub osobach.
