Gdy ważniejszy jest efekt wykonanej czynności niż osoba, która ją wykonała, język angielski często sięga po stronę bierną. Konstrukcja present perfect passive pozwala połączyć taki sposób przedstawiania informacji z czasem teraźniejszym dokonanym, dlatego przydaje się między innymi w raportach, wiadomościach, opisach projektów i codziennych rozmowach. Pokażę, jak ją tworzyć, kiedy jej używać, czym różni się od strony czynnej oraz jak uniknąć typowych błędów.
Najważniejsze zasady w jednym miejscu
- Budowa to have/has + been + III forma czasownika.
- Have stosujemy po I, you, we i they, a has po he, she i it.
- Strona bierna skupia uwagę na obiekcie lub rezultacie, a nie na wykonawcy.
- W przeczeniu dodajemy not po have lub has.
- W pytaniu have albo has pojawia się przed podmiotem.
- Po czasowniku zawsze występuje past participle, czyli III forma czasownika.
Jak działa ta konstrukcja i co dokładnie oznacza
Strona bierna pokazuje, że ktoś lub coś doświadczyło pewnej czynności. W czasie present perfect dochodzi do tego informacja, że czynność zakończyła się wcześniej, ale jej skutek pozostaje ważny teraz albo mówimy o doświadczeniu do chwili obecnej.
Porównajmy dwa zdania. The technician has repaired the computer oznacza, że technik naprawił komputer. W wersji biernej powiemy The computer has been repaired, czyli komputer został naprawiony. Nie musimy wskazywać technika, bo liczy się stan urządzenia.
W języku polskim często tłumaczymy tę konstrukcję jako „został”, „została”, „zostało” lub „zostali”. Nie należy jednak przekładać słów mechanicznie. Najważniejsza jest relacja między czynnością z przeszłości a jej obecnym rezultatem.
Jak tworzyć zdania w present perfect passive
Podstawowy wzór jest prosty, choć wymaga pilnowania dwóch form czasownika posiłkowego:
podmiot + have/has + been + III forma czasownika
Słowo been jest tutaj niezbędne. To III forma czasownika be, która sygnalizuje stronę bierną, natomiast główny czasownik również musi wystąpić w III formie, na przykład written, made, cleaned albo sent.
| Osoba lub rzecz | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| I, you, we, they | have been + III forma | The documents have been signed. |
| he, she, it | has been + III forma | The window has been repaired. |
The documents have been signed znaczy „Dokumenty zostały podpisane”. Użycie have wynika z liczby mnogiej rzeczownika documents. Z kolei w zdaniu The window has been repaired pojawia się has, ponieważ window jest liczbą pojedynczą.
Przeczenia
W przeczeniu słowo not stawiamy po have albo has:
- The order has not been delivered. - Zamówienie nie zostało dostarczone.
- The results have not been published. - Wyniki nie zostały opublikowane.
W codziennym angielskim często używa się skrótów hasn't been i haven't been. W bardziej formalnym piśmie pełne formy brzmią bezpieczniej, choć skróty nie są błędem.
Pytania
W pytaniach have lub has przenosimy przed podmiot:
- Has the report been completed? - Czy raport został ukończony?
- Have the invitations been sent? - Czy zaproszenia zostały wysłane?
Odpowiedź krótka zachowuje ten sam czasownik posiłkowy. Powiemy Yes, it has albo No, they haven't. To drobiazg, ale właśnie takie szczegóły często decydują o poprawności zadania gramatycznego.
Kiedy używać strony biernej w czasie present perfect
Najczęściej korzystam z tej konstrukcji wtedy, gdy chcę podkreślić rezultat widoczny w teraźniejszości. Jeśli ktoś pyta o remont, możemy odpowiedzieć The kitchen has been painted. Nie informujemy, kto malował, ponieważ najważniejsze jest to, że kuchnia jest już pomalowana.
Gdy wykonawca jest nieznany
My bike has been stolen oznacza „Mój rower został skradziony”. Nie wiemy, kto go ukradł, więc podawanie wykonawcy nie jest możliwe. W takiej sytuacji strona bierna pozwala przekazać najważniejszą informację bez tworzenia sztucznego zdania.
Gdy wykonawca nie ma znaczenia
The classroom has been cleaned informuje, że sala jest posprzątana. Osoba sprzątająca może być oczywista, nieistotna albo po prostu nie jest tematem rozmowy. Właśnie wtedy strona bierna brzmi naturalniej niż rozbudowana wersja czynna.
Przeczytaj również: Czas teraźniejszy angielski - Poznaj 4 formy bez pomyłek!
Gdy liczy się rezultat lub doświadczenie
W raportach i komunikatach spotkamy zdania takie jak Three new schools have been built in the region albo Several changes have been introduced. Akcent pada na liczbę wykonanych działań i ich skutek, a nie na osoby odpowiedzialne za realizację.
Trzeba jednak uważać na określenia zakończonego czasu, takie jak yesterday, last year czy in 2020. Z present perfect zwykle łączymy okres, który jeszcze trwa, na przykład this week, albo wyrażenia typu already, yet, just i so far. Przy zamkniętym momencie w przeszłości częściej wybierzemy past simple passive, na przykład The bridge was built in 2010.
Przykłady, które pokazują różnicę znaczeń
Najlepiej zapamiętuje się tę konstrukcję przez zestawienie strony czynnej i biernej. W poniższych parach znaczenie pozostaje podobne, ale zmienia się punkt ciężkości.
| Strona czynna | Strona bierna | Co jest najważniejsze |
|---|---|---|
| The company has launched a new product. | A new product has been launched. | Nowy produkt i jego premiera |
| Someone has damaged the door. | The door has been damaged. | Stan drzwi, nie sprawca |
| The team has completed the project. | The project has been completed. | Zakończenie projektu |
| People have translated the book into Polish. | The book has been translated into Polish. | Fakt dostępności tłumaczenia |
W ostatnim przykładzie widać, dlaczego zmienia się szyk zdania. Dopełnienie ze strony czynnej, czyli the book, staje się podmiotem strony biernej. Osoby wykonujące czynność można dopisać po by, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście są istotne, na przykład The book has been translated by a professional linguist.
W codziennej komunikacji naturalne będą także zdania The email has been sent, Your application has been received i The problem has been solved. Ich wspólną cechą jest to, że rozmówca chce szybko przekazać aktualny status sprawy.
Najczęstsze błędy i prosty sposób ich poprawy
Pierwszy błąd polega na pomijaniu słowa been. Zdanie The car has repaired jest niepoprawne, ponieważ brakuje elementu strony biernej. Poprawna forma brzmi The car has been repaired.
Drugi problem to użycie II formy zamiast III. Nie powiemy The letter has been wrote, tylko The letter has been written. Przy czasownikach regularnych forma często wygląda tak samo jak imiesłów, na przykład cleaned, ale przy nieregularnych trzeba znać właściwą tabelę form.
- has/have been written, nie has/have been wrote
- has/have been taken, nie has/have been took
- has/have been made, nie has/have been maked
- has/have been seen, nie has/have been saw
Często mylone są również formy has i have. Pomocna reguła jest bardzo konkretna. Liczba pojedyncza wymaga has been, a liczba mnoga oraz osoby I, you, we i they potrzebują have been.
Nie warto też dodawać by automatycznie. Zdanie The package has been delivered by the courier jest poprawne, ale jeśli kurier nie ma znaczenia, krótsze The package has been delivered brzmi sprawniej. W stronie biernej liczy się selekcja informacji, nie samo przestawienie słów.
Jak szybko utrwalić tę formę w praktyce
Najskuteczniejsze ćwiczenie polega na przekształcaniu zdań czynnych. Najpierw znajdź dopełnienie, potem przenieś je na początek, dodaj has/have been i użyj III formy czasownika.
- The chef has prepared the meal.
- Dopełnienie to the meal, więc staje się podmiotem.
- Otrzymujemy The meal has been prepared.
Dobrym nawykiem jest też tworzenie trzech wersji tego samego zdania. Zapisz twierdzenie, przeczenie i pytanie, na przykład The documents have been checked, The documents haven't been checked oraz Have the documents been checked?. Dzięki temu ćwiczysz jednocześnie szyk, przeczenie i dobór have/has.
Podczas nauki nie próbowałabym zapamiętywać długiej listy oderwanych przykładów. Lepiej wybrać kilka sytuacji z własnego życia, takich jak wysłany e-mail, zrobione zakupy, zakończone zadanie czy naprawiony sprzęt. Osobiste przykłady szybciej pokazują, że ta forma służy do opisywania aktualnego stanu po wcześniejszej czynności.
Co warto zapamiętać przed kolejnym ćwiczeniem
Najkrótsza reguła brzmi have/has + been + III forma czasownika. Najpierw zdecyduj, czy chcesz podkreślić wykonawcę, czy rezultat. Jeśli ważniejszy jest rezultat, strona bierna będzie dobrym wyborem.
Sprawdź też, czy mówisz o skutku ważnym teraz, czy o czynności zakończonej w konkretnym momencie przeszłości. W pierwszym przypadku użyj present perfect passive, a w drugim rozważ past simple passive. To rozróżnienie robi większą różnicę niż samo mechaniczne zapamiętanie wzoru.
Gdy opanujesz trzy elementy, czyli has/have, been i III formę czasownika, konstrukcja przestaje wyglądać skomplikowanie. W praktyce staje się wygodnym sposobem na jasne przekazanie, że coś zostało wykonane i ma znaczenie w obecnej sytuacji.
